Nee, dit is geen nieuw woord. Het is een gewoon woord, maar dat is heel opvallend. Wanneer men schijnwerper zegt, bedoelt men een lichtwerper. Eigenlijk is het goede woord lichtwerper een vreemd woord geworden en het goede woord lichtwerper een vreemd woord, als het al bestaat.

Iets schijnt zo te zijn, maar je weet het niet zeker. Gebruik een lichtwerper en je ziet het wel. Schijnen werpt hoogstens een zwak licht op de zaak. Welk een wanverhouding met de lichtbakken die doorgaans onder de naam schijnwerper verkocht worden. Elk woord met schijn (schijnvrucht) drukt uit dat het maar zo lijkt.

Ik vermoed dat schijnwerper uit het Duits komt (scheinen), dat het een germanisme is. En dat vermoeden leidt tot een ander vermoeden, namelijk dat het Nederlands tot op de bodem doorregend is met vreemde woorden.

Ik vind het niet erg, geloof ik: daar gaat het me niet om. Luisterend naar woorden zien we direct de betekenis. Dus schijnwerper werkt prima als woord. Het is pas als we naar de samnestellende elementen kijken dat we kunnen zien dat er iets vreemd aan de hand is. Een archeologie van de taal moet voorbijgaan aan de onmiddellijke betekenis van een woord.

Of dit ook ten koste gaat van het taalgevoel? Zien mensen nog dat schijn in schijnvrucht een andere schijn is dan schijn in schijnwerper? Als de structuur van woorden nietszeggend wordt, worden we een woordentaal. Toch?

Henk Ellermann
Donderdag, 9 april, 2009 - 00:01Laatst herzien op Zaterdag, 11 april, 2009 - 15:39